انحصار وراثت

اما باید دانست نه‌تنها ورثه متوفّی بلکه هر ذی‌نفعی که از دست یافتن به گواهی انحصار وراثت نفع می‌برد می‌تواند چنین تقاضایی را از دادگاه خواستار شود. بنابراین تمامی ورّاث متوفّی و اشخاص ذی‌نفع؛ یعنی هر شخصی که منفعتی در مشخص شدن ورثه متوفی دارد، می‌تواند از دادگاه تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت کند.

‌اشخاص ذی‌نفع در تَرَکه

غیر از وراث، از جمله اشخاص ذی‌نفع در ترکه، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

۱- طلبکاران؛  (فرض کنید شخصی فوت کرده و طلبکارانی دارد که نمی ‎دانند ورثه شخص فوت شده چه کسانی هستند تا طلب خود را از آنها مطالبه کنند؛ در این صورت برای تعیین ورثه می ‎توانند تقاضای گواهی انحصار وراثت نمایند).

۲- خیریه؛ (شخصی در هنگام مرگ، یکی از دوستان قدیمی خود را مأمور می‌کند که تمام اموالش را به امور خیریه اختصاص دهد. در این صورت از آنجا که متوفّی نسبت به بیش از یک‌سوم اموالش وصیت کرده نیاز به اجازه ورثه دارد، بنابراین وصی باید ورثه شخص فوت شده را تعیین کند و از آنها برای اجرای وصیت نسبت به بیش از یک‌سوم، اجازه بگیرد).

۳-  فرزندخوانده؛ (حال اگر در مثال فوق، متوفّی کسی را مأمور اجرای وصیت نکرده باشد و برای مثال تمام یا بیش از یک سوم اموالش را به نفع فرزندخوانده‌اش وصیت کرده باشد، ذی‌نفع وصیت که همان فرزندخوانده است، برای اینکه بتواند تمام آنچه را که بیش از یک‌سوم، وصیت شده را بدست آورد باید از ورثه اجازه بگیرید و برای این کار لازم است ورثه از طریق صدور گواهی انحصار وراثت مشخص شوند؛ همچنین شخصی که از اثبات وراثت شخص دیگری دارای نفع می‌شود، می‌تواند درخواست انحصار وراثت بدهد؛ مانند کسی‌که مالی از ترکه را مالک بوده و برای گرفتن آن ناچار است که مالکیت خود را در برابر وارثان ثابت کند).

طبق قانون دعوی بر میّت، اعم از دین یا عین باید از طرف ورثه و یا نماینده قانونی آنها اقامه شود هر چند ترکه در دست وارث نباشد، اما تا زمانی‌که ترکه به دست آنها نرسیده است مسئول ادای دیون نخواهند بود.

اگر ورّاث و یا اشخاص ذی‌نفع متعدد باشند، نیازی به درخواست همگی آنها نیست و اقدام یک نفر از افراد مذکور برای امضا و ارائه دادخواست کافی خواهد بود.

‌مدارک لازم برای تقدیم دادخواست انحصار وراثت

برای تقدیم دادخواست انحصار وراثت ارائه مدارک ذیل ضروری است:

–  استشهادیه محضری: برای تکمیل فرم استشهادیه باید به همراه سه شاهد به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه و اسامی تمام وارثان تعیین و تصدیق شود.

– کپی برابر اصل‌شده شناسنامه ورّاث: پس از کپی‌گرفتن از شناسنامه همه وراثان، همچنین سند ازدواج همسر متوفّی، شخص در دفتر دادگاه، آنها را برابر با اصل می‌کند و کپی برابر اصل را به دادگاه ارائه می‌نماید.

– دریافت رسید گواهی مالیاتی (مالیات بر ارث): فرد در این رابطه به اداره دارایی حوزه محل سکونت خود مراجعه و اظهارنامه مالیاتی را تکمیل نموده و رسید آن را دریافت می ‎کند و به همراه گواهی انحصار وراثت به دادگاه تحویل می‌دهد. پس از تکمیل فرم در اداره دارایی، در این قسمت دارایی متوفّی بنا بر گفته‌های درخواست‌کنندة اظهارنامه تعیین می‌شود. اگر دارایی متوفّی بیش از سه میلیون تومان باشد، درخواست متقاضی اخذ گواهی در یکی از روزنامه‌های کثیر‌الانتشار یا محلی آگهی می‌شود تا اگر کسی اعتراضی دارد در مدت یک ماه اعلام کند.

بر اساس قانون رسیدگی به درخواست صدور گواهی‌نامه حصر وراثت، مستلزم ارائه و تقدیم گواهی مبنی بر تسلیم اظهارنامه مالیاتی مربوطه است.

– تکمیل دادخواست: دادخواستی به خواستۀ صدور گواهی انحصار وراثت به همراه مدارک تهیه شده به دادگاه تقدیم می‌شود

مرجع صلاحیت‌دار برای انحصار وراثت

دعاوی راجع به ترکه شخص فوت شده در دادگاه محلی که آخرین اقامتگاه متوفی در آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه او معلوم نباشد، رسیدگی در صلاحیت دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی در ایران در حوزه آن بوده است؛ بنابراین دادگاه صالح جهت تقدیم دادخواست انحصار وراثت دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی بوده است .