ديوار قانون در برابر هرزه‌نگاري
حال اينکه هرزه‌نگاري عنواني مشتمل بر عناوين مجرمانه متعدد است که هرچند الزاما مرزهاي عفت و اخلاق را درمي‌نوردد و خلاف عفت و اخلاق بودن اين عناوين مجرمانه محرز است ولي وسعت عنوان آن به نحوي که معادل جرايم عليه عفت و اخلاق به کار رود به هيچ وجه صحيح نيست زيرا تنها برخي از اين جرايم را مي‌توان در قالب هرزه‌نگاري طبقه‌بندي کرد.
قانونگذار سکوت نکرده است
يک قاضي دادگستري در گفت‌وگو با «حمايت» در باره هرزه‌نگاري و جرايم آن اظهار مي‌کند: درباره اين گروه از جرايم قانونگذار سکوت نکرده است بلکه در سال ۸۶ قانوني با عنوان قانون مجازات فعاليت‌هاي غير مجاز در امور سمعي و بصري به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده است .
«سيروس درخش» ميافزايد: همچنين در ۱۱ بهمن ۱۳۸۸ نيز قانون جرايم رايانه اي به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده تا بر اساس آن مصاديق استفاده مجرمانه از سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي تعيين شود که فصل چهارم از قانون جرايم رايانه‌اي ۲ ماده به «جرايم عليه عفت و اخلاق عمومي» اختصاص دارد.
وي تصريح مي‌کند: بر اساس ماده ۱۴ قانون جرايم رايانه‌اي، هرکس به وسيله سيستم‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حامل‌هاي داده محتويات مستهجن را توليد، ارسال، منتشر، توزيع يا معامله کند يا به قصد ارسال يا انتشار يا تجارت، توليد يا ذخيره يا نگهداري کند، به حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال يا جزاي نقدي از پنج تا ۴۰ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
معاون دادستان شيراز با اشاره به تبصره يک تا ۴ ماده ۱۴ قانون جرايم رايانه‌اي هم عنوان مي‌کند: در صورتي که اعمال مندرج در اين ماده در خصوص محتويات مبتذل واقع شود، فرد مرتکب حداقل يکي از مجازات‌هاي ماده ۱۴ محکوم مي‌شود. «محتويات و آثار مبتذل» به آثاري گفته مي‌شود که داراي صحنه‌ها و صور قبيحه باشد.
وي با بيان اينکه هرگاه محتويات مستهجن به کمتر از ۱۰ نفر ارسال شود، مرتکب به يک تا پنج ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد، ميافزايد: همچنين در صورتي که مرتکب، اعمال مذکور در ماده ۱۴ را حرفه خود قرار داده باشد يا به‌طور سازمان‌‌يافته مرتکب آن شود، چنانچه مفسد في‌الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در اين ماده محکوم خواهد شد.درخش همچنين با اشاره به ماده ۱۵ قانون جرايم رايانه‌اي، تشريح مي‌کند: هر کس از طريق سيستم‌هاي رايانه‌اي، مخابراتي يا حامل‌هاي داده مرتکب اعمال زير شود، به ترتيب زير مجازات خواهد شد: الف) چنانچه به منظور دستيابي افراد به محتويات مستهجن، آنها را تحريک، ترغيب، تهديد يا تطميع کند يا فريب دهد يا شيوه دستيابي به آنها را تسهيل کند يا آموزش دهد، به حبس از نود و يک روز تا يک سال يا جزاي نقدي از پنج تا بيست ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم مي‌شود. ارتکاب اين اعمال در خصوص محتويات مبتذل موجب جزاي نقدي از دو تا پنج ميليون ريال است.وي به بند «ب» ماده ۱۵ قانون جرايم رايانه‌اي هم اشاره وبيان مي‌کند: هر کس با استفاده از سيستم‌هاي رايانه‌اي، مخابراتي يا حامل‌هاي داده، افراد را به ارتکاب جرايم منافي عفت، استعمال مواد مخدر يا روانگردان، خودکشي، انحرافات جنسي يا اعمال خشونت آميز تحريک، ترغيب، تهديد يا دعوت کند يا فريب دهد يا شيوه ارتکاب يا استعمال آنها را تسهيل کند يا آموزش دهد، به حبس از نود و يک روز تا يک سال يا جزاي نقدي از پنج تا بيست ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم مي‌شود.به گفته اين قاضي دادگستري، مفاد مواد ۱۴ و ۱۵ قانون جرايم رايانه‌اي شامل آن دسته از محتوياتي نخواهد شد که براي مقاصد علمي يا هر مصلحت عقلايي ديگر تهيه، توليد، نگهداري، ارايه، توزيع، منتشر يا معامله مي‌شود.
وي اضافه مي‌کند: برخي افراد فيلم‌هاي مستهجن را از طريق پايگاه (سايت)هاي اينترنتي دانلود کرده و از طريق ضبط بر روي لوح‌هاي فشرده و رايانامه(ايميل) آنها يا نرم‌افزارهاي تلفن همراه مانند وايبر و واتس‌آپ منتشر مي‌کنند. همچنين ممکن است از اين فيلم‌ها استفاده‌هاي تجاري و اقتصادي شود که در اين صورت مشمول ماده ۱۴ قانون جرايم رايانه‌اي خواهند شد.
درخش با بيان اينکه افراد مشمول اين ماده، علاوه بر سودجويي اقتصادي، هرزه‌نگاري را نيز رواج مي‌دهند، اظهار مي‌کند: همچنين بر اساس ماده ۱۵ اين قانون، اين احتمال وجود دارد که دسترسي ساده به اين آثار از طريق پايگاه‌هاي اينترنتي ممکن باشد اما مورد استفاده‌هاي علمي قرار گيرد.
وي تاکيد مي‌کند: در صورتي که تکثير اين قبيل فيلم‌ها در سطح گسترده باشد و براي انتشار آن از لوح‌هاي فشرده استفاده شود، مرتکبان آن به مجازات‌هاي مندرج در قانون مجازات فعاليت‌هاي غيرمجاز در امور سمعي و بصري محکوم خواهند شد. در حقيقت در اين موارد قانون مجازات فعاليت‌هاي غير مجاز در امور سمعي و بصري و قانون جرايم رايانه‌اي مکمل يکديگر هستند.
معاون دادستان شيراز در ادامه سخنانش با بيان مثالي در اين زمينه ميگويد: به طور مثال اگر فردي با ورود به فضاي مجازي و از طريق نرم‌افزارهاي تلفن همراه مانند واتس‌آپ، به ارسال فيلمي براي دوست خود اقدام کند، ممکن است به مجازات فردي که هرزه‌نگاري را رواج مي‌دهد محکوم شود.
وي خاطرنشان مي‌کند: به عقيده برخي علما مي‌توان اقدام منتشرکنندگان اين داده‌ها را مصداق مفسدان في‌الارض دانست زيرا اشاعه اين آثار، در مواردي افراد را تا اندازه بسياري تحت تاثير قرار مي‌دهد.
مجازات آثار مستهجن شديدتر از آثار مبتذل است
اما يک حقوقدان و عضو هيات علمي دانشگاه نيز در خصوص هرزه‌نگاري به «حمايت» ميگويد: در زمينه اين موضوع علاوه بر قانون جرايم رايانه‌اي مصوب سال ۸۸، مي‌توان قانون مجازات فعاليت‌هاي غير مجاز در امور سمعي و بصري مصوب سال ۸۶ را نيز مورد توجه قرار داد.
دکتر «مرتضي ناجي» با بيان اينکه در اين خصوص دو موضوع آثار مبتذل و آثار مستهجن مطرح است، اظهار مي‌کند: همانطور که بر اساس تبصره يک ماده ۱۴ قانون جرايم رايانه‌اي، محتويات و آثار مبتذل به آثاري گفته مي‌شود که داراي صور قبيحه باشند، چنين تعريفي را در قانون مجازات فعاليت‌هاي غير مجاز در امور سمعي و بصري نيز مي‌توان يافت. وي ادامه مي‌دهد: بر اين اساس، آثار سمعي و بصري “مبتذل” به آثاري اطلاق مي‌شود که داراي صحنه‌ها و صور قبيحه بوده و مضمون مخالف شريعت و اخلاق اسلامي را تبليغ و نتيجه‌گيري کند. در صورتي که آثاري متضمن اين موارد باشد به آن مبتذل گفته مي‌شود. اين در حالي است که مجازات آثار مستهجن شديدتر از آثار مبتذل است.
اين حقوقدان با اشاره به ماده ۱۵ قانون جرايم رايانه‌اي نيز عنوان مي‌کند: اين ماده به مجازات افرادي اختصاص دارد که با استفاده از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي مرتکب جرم شوند. در حقيقت اين ماده يک نوع معاونت است؛ زيرا بيان مي‌کند اگر افرادي براي دستيابي سايرين به محتويات و آثار مستهجن، به «تحريک»، «ترغيب»، «تهديد»،«تطميع» يا «فريب» آنها اقدام کند يا شيوه دستيابي به آنها را تسهيل کند و… به مجازات مقرر در اين ماده محکوم خواهد شد.وي ادامه مي‌دهد: همچنين بخش ديگري از اين ماده، به مجازات افرادي اختصاص دارد که سايرين را به ارتکاب جرايم منافي عفت، استعمال مواد مخدر يا روانگردان، خودکشي، انحرافات جنسي يا اعمال خشونت‌آميز «تحريک»، «ترغيب»، «تهديد» يا «دعوت» مي‌کنند يا «فريب» مي‌دهند .به گفته ناجي، اين ماده به بيان نوعي معاونت در جرم پرداخته که قانونگذار با آن به عنوان جرمي مستقل برخورد مي‌کند. وي همچنين ميافزايد: در اينجا سوالي مطرح مي‌شود مبني بر اينکه آيا مباشر در جرم ماده ۱۵ قانون جرايم رايانه‌اي، مجرم است؟ ناجي توضيح مي‌دهد: به طور مثال فرد «الف»، فرد «ب» را تحريک يا ترغيب مي‌کند که محتواي مبتذل يا مستهجني را تماشا کند. در اين مورد آيا فرد «ب» که مباشر است، به صرف ديدن، مجرم محسوب مي‌شود؟ به گفته اين حقوقدان، عمل مباشر يعني کسي که فيلم مورد نظر را تماشا کرده، جرم نيست بلکه فقط گناه محسوب مي‌شود و نمي‌توان آن را مورد تعقيب قرار داد.وي با بيان اينکه در واقع اين جرم، مباشري ندارد، خاطرنشان مي‌کند: به همين دليل بايد گفت که عمل فرد مجرم در ماده ۱۵، معاونت و حتي معاونت در جرم مستقل نيز محسوب نمي‌شود؛ زيرا صرفا در مواردي مي‌تواند معاون وجود داشته باشد که مباشري نيز باشد.
پي نوشت :روزنامه حمايت – ۱۱/۵/۱۳۹۳