سازوکارقانوني اعطاي بورس تحصيلي
تعريف بورس تحصيلي
بورس در واقع قراردادي است که ميان وزارت علوم و دانشجوي متقاضي براي تامين هيات علمي دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالي منعقد مي‌شود و بورسيه به دانشجويي اطلاق مي‌شود که از مزايا و امتيازات قرارداد بورس بهره‌مند مي‌شود. بورس يک امتياز است که در غالب مالي يا حتي به شکل‌هايي ديگر براي دانشجو در نظر گرفته مي‌شود تا بتواند در مدت تحصيل با آرامش روحي و ذهني بيشتري به تحصيل ادامه دهد و به ازاي آن ممکن است متعهد به خدمت شود.
شرايط عمومي و اختصاصي
مثل هر کاري ديگري براي به دست آوردن بورس تحصيلي برخورداري از شرايطي کلي لازم است. براي نمونه معدل کار‌شناسي دانشجو حداقل ۱۴ و کار‌شناسي ارشد حداقل ۱۶ بايد باشد.
اکنون اعطاي بورس به صورت متمرکز از طريق شرکت در فراخوان جذب هيات علمي صورت ميگيرد. در نگاه اول شرايط مساوي و برابري براي همه دانشجويان فراهم است، اما متمرکز شدن جذب دانشجويان بورسيه اين فرايند را بسيار طولاني کرده است. روند کار به اين صورت است که دانشجويي که براساس اعلام نياز يک دانشگاه در فراخوان شرکت مي‌کند، نخست مدارک خود را به دانشگاه ارائه مي‌دهد و در صورت پذيرفته شدن در مصاحبه تخصصي و اعتقادي دانشگاه و موافقت هيات اجرايي جذب دانشگاه يا شوراي بورس، مدارک وي براي وزارتخانه ارسال مي‌شود. وزارتخانه پس از بررسي‌هاي نهايي و تاييد هيات مرکزي جذب پس از گزينش و مصاحبه مجدد با صلاحديد خود ابلاغ بورس را صادر مي‌کند. و خبر بد اينکه در اينجا اين است که وزارت علوم تکليفي براي صدور ابلاغ بورس براي دانشجوياني که موافقت دانشگاه را کسب کرده‌اند، ندارد يا در مواردي صدور اين ابلاغ دو تا سه سال به طول مي‌انجامد که عملا با هدف بورس در تعارض است.
البته راه ميان‌بري هم وجود دارد و آن زماني است که وزارت علوم گاه بدون درخواست و اعلام نياز دانشگاه‌ها، برخي از افراد را به عنوان بورسيه به دانشگاه‌هاي مختلف معرفي مي‌کند و هزينههاي آنان را خود تقبل مي‌کند. اما پذيرش بورسيه اين دسته از دانشجويان مشروط به پذيرش آنان در مصاحبه علمي در دانشگاه و دانشکده مورد نظر است.
اگر داوطلب استفاده از اين امکان هستيد بايد بدانيد که در قانون يک سري شرايط عمومي براي شما پيش‌بيني شده است که در راس آنها ايمان واعتقاد به اسلام ، نظام جمهوري اسلامي ، قانون اساسي و ولايت فقيه قرار دارد. البته اقليت‌هاي مذهبي که در قانون اساسي نامشان برده شده است از شرط ايمان و اعتقاد اسلام مستثنا هستند. ضمن آنکه متقاضي نبايد به احزاب و گروه‌هاي ملحد و محارب وابسته باشد، و داوطلبان ذکور بايد كارت پايان خدمت وظيفه يا معافيت دائم يا معافيت تحصيلي يا دفترچه آماده به خدمت كه مهلت آن در تاريخ تصويب نهايي بورس، منقضي نشده باشد، داشته باشد. در اين بخش مواردي را نيز براي سن داوطلب شمرده است اما در نهايت نتيجه گرفته است که سن وي نبايد از ۴۰ سال بيشتر باشد. در اين بخش براي متاهل‌ها مزايايي نيز در نظر گرفته شده است براين مبنا که در انتخاب پسران متقاضي ادامه تحصيل در خارج ازكشور در شرايط مساوي اولويت با داوطلبان متاهل است واعزام زنان متقاضي بورس و اعزام، تنها در صورتي انجام مي‌شود كه ازدواج كرده و در معيت همسر خويش باشند.
بورس به چه كساني تعلق ميگيرد؟
از آنجا که بورس نوعي امتياز است، بنابراين در اعطاي آن بايد برابري آموزشي که هدف آن نهايتا ايجاد عدالت در حوزه آموزش است، رعايت شود. بورس بايد به افرادي تعلق بگيرد که صلاحيت دريافت آن را دارند. احراز صلاحيت افرادي كه مستحق دريافت بورس هستند، بايد عيني باشد. معيارهاي کلي که مي‌توان برشمرد استعداد، توانايي و شايستگي است اما اينکه اين توانايي‌ها و شايستگي‌ها به چه ترتيب احراز و اثبات شود، شايد بهترين راه براي آن برگزاري آزمون‌هايي است که در شرايط برابر همه در آن شرکت کنند و بتوانند توانايي‌ها و استعدادهاي خود را نشان دهند و به صورت برابر و بدون تبعيض ارزيابي شوند. نهايتا افرادي که احراز صلاحيت در موردشان صورت گرفت از بورس بهره‌مند شوند.
اولويت با کيست؟
اولويت اعطاي بورس تحصيلي و اعزام به هزينه شخصي با واجدان مدرك كارشناسي ارشد، براي طي دوره دكتري است. البته اگر دوره كارشناسي ارشد برخي از رشته‌‌ها درداخل كشور، داير نباشد يا ظرفيت موجود كفاف نياز كشور را به فارغ‌‌التحصيلان اين دوره‌‌ها ندهد، بورس تحصيلي در مقطع كارشناسي ارشد، به تعداد محدود و در رشته‌‌هاي ضروري اعطا خواهد مي‌شود.
اعضاي شوراي مركزي بورس را بشناسيد
براي اعطاي بورس موضوع بايد در شورايي مطرح شود که اين شور از ۶ نفر تشکيل شده است و شامل معاون دانشجويي وزارت علوم (رئيس شورا)؛ معاون آموزشي وزارت علوم؛ معاون پژوهشي وزارت علوم؛ معاون هماهنگي وزارت علوم؛ دو نفر از اعضاي هيات علمي دانشگاه‌ها به انتخاب وزير وزير علوم؛ مدير كل بورس و اعزام (دبير شورا) مي‌شود. گف جلسات شوراي مركزي با حضور اكثريت اعضا رسميت دارد و تصميمات آن با راي موافق اكثريت اعضا، قابل اجراست همچنين رئيس شورا مي‌تواند در موارد لازم از افراد صاحب نظر براي شركت در جلسات شورا بدون حق راي دعوت كند.
سهم هيات علمي‌ها از بورس تحصيلي
برابر قانون بخشي از بورسيه تحصيلي سهم اعضاي هيات علمي شود. بر اين اساس از مجموع ظرفيت سالانه بورس كه به تامين اعضاي هيات علمي مورد نياز آموزش عالي كشور اختصاص مي‌‌يابد ۵۰ درصد به وزارت علوم و ۵۰ درصد نيز به موسسات تعلق ميگيرد و سهميه هر موسسه همه ساله براساس ضوابطي كه به تصويب شوراي مركزي بورس مي‌رسد توسط معاونت آموزشي و معاونت پژوهشي پيشنهاد مي‌شود. ضمن آنکه حداقل ۳۰ درصد از ظرفيت بورس هر موسسه به مربيان، مربي آموزشياران و كارشناسان آموزشي آن موسسه اختصاص دارد.
تسهيلات و تعهدات مربوط
هزينه‌‌هايي که براي دانشجوي بورسيه تامين مي‌شود شامل شهريه دانشگاهي، خريد كتاب، تهيه رساله انجام تحقيقات و مقرري ماهيانه براي امرار معاش خود و همسر و فرزندان و هزينه رفت در ابتداي تحصيل و برگشت پس از فراغت از تحصيل، همچنين هزينههاي اتفاقات غيرمترقبه است. رقم اين مقرري را نيز هر سال وزارت علوم پيشنهاد مي‌کند و اگر دانشجويي که در خارج از کشور مشغول تحصيل است رقم اعطايي کفاف مخارجش را نکند، مابه‌‌التفاوت آن حداكثر تا سقف مصوب هيات دولت، از طرف وزارت تعيين و تامين مي‌شود.
وقتي دانشجو پذيرفته مي‌شود
فرض را بر اين بگيريد که تقاضاي بورسيه شما پذيرفته شده است. حالا بايد قبل از صدور حكم نهايي تعهد و تضمين محضري را به وزارت علوم يا موسسات يا دستگاه اجرايي بسپاريد كه پس از اتمام تحصيلات به ايران در محلي كه در تعهدنامه مشخص شده يا وزارت علوم تعيين مي‌کند دو برابر مدت تحصيل و حداكثر تا ۱۰ سال خدمت کنيد. اين ۱۰ سال براي كساني كه با استفاده از تسهيلا ارزي، اعزام مي‌شوند برابر مدتي است كه در خارج تحصيل كرده‌‌اند البته حداكثر تا ۶ سال.
همچنين شما بايد ۵ برابر رقمي که قرار است خرج تحصيلتان شود وثيقه بگذاريد که به کشور بر مي‌گرديد. اگر هم دانشجوي زن متاهل هستيد همسرتان بايد رضايت کتبي و محضري خود را از اشتغال به كار شما بعد از اتمام تحصيلات در هر محلي كه وزارت تعيين مي‌كند اعلام و امضا کند. اگر بعد از تحصيل زير قول و قرارهاي خود بزنيد بايد تمام هزينههاي تحصيل و خسارتي را که به وزارتخانه وارد کرده‌ايد، پرداخت کنيد.
در پايان اين را نيز بدانيد که دانشجويان بورسيه و اعزامي موظفند در پايان هر نيمسال يا سال تحصيلي بر حسب نظام آموزش كشور محل تحصيل، گزارش پيشرفت تحصيلي و ريز نمرات خود را كه به مهر و تاييد دفتر سرپرستي دانشجويان و در صورت نبود دفتر سرپرستي به تاييد نمايندگي جمهوري اسلامي ايران در كشور مربوط برسانند به موسسه معرف و وزارت علوم ارسال کنند؛ در غير اين صورت ارسال مقرري تحصيلي و شهريه دانشگاهي آنها متوقف مي‌شود.
منبع :روزنامه حمايت ۱۰/۳/۱۳۹۳