پس از طلاق چه سرنوشتی در انتظار جهیزیه است؟
طبق قانون، شوهر اجازه فروش جهیزیه زن را ندارد زیرا این اموال به زن تعلق دارد و شوهر فقط تا زمان بقای زندگی مشترک حق استفاده از این اموال را دارد نه فروش آنها را. پس از طلاق هم استرداد جهیزیه صورت می گیرد زیرا زن مالک جهیزیه است.
به گزارش پایگاه آموزشی مهداد، رسوم ایرانی به این خاطر که گاه تبدیل به محل اختلاف زوجین می‌شود به قوانین و مقررات راه یافته است. از جمله رسومی که در ازدواج در کنار مهریه مرسوم است تامین جهیزیه برای زندگی مشترک است. جهیزیه تنها جنبه عرفی دارد و هیچ پشتوانه شرعی و قانونی برای آن وجود ندارد و زن بر اساس قانون و شرع وظیفه‌ای برای تهیه جهیزیه ندارد اما این رسم در میان اغلب خانواده‌های ایرانی به عنوان معیار تعیین شان دختران جوان در نظر گرفته شده است. این رسم در برخی موارد منشار برخی اختلافات و درگیری‌ها در کانون خانواده می‌شود. معمولا بعد از طلاق موضوع بازپس‌دادن جهیزیه به زن مورد توجه قرار می‌گیرد.
تعیین تکلیف جهیزیه در رای صادره
مطابق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱/۱۲/۱۳۹۱ دادگاه باید در رای صادره خود تکلیف مسایل جانبی ازدواج از جمله مهریه، نفقه زوجه و نفقه اطفال و حمل، اجرت‌المثل، شروط ضمن عقد و مندرجات ازدواج، حضانت و اموری از این قبیل را معین کند که از جمله این مسائل جانبی تعیین تکلیف جهیزیه است.معمولا دادگاه در رای خود حکم به استرداد جهیزیه می‌دهد مگر اینکه زوجه بر خلاف آن تمایل داشته باشد و ابراز کند یا آنکه دلیلی باشد که زوج آن وسایل را خریداری کرده است.
واکنش مناسب در برابر لجاجت زوج از برگرداندن جهیزیه
از زمان رای دادگاه تا زمان مراجعه به دفترخانه طلاق، ظرف مواعدی که قانونگذار مقرر کرده است؛ زوج باید جهیزیه را در صورت موجود به زوجه تحویل دهد. در صورت عدم تحویل جهیزیه از جانب زوج٬ زوجه میتواند نسبت به صیغه طلاق بر اساس حکم دادگاه تمکین نکند.
ممکن است در شرایطی شخصی از تحویل جهیزیه برای ایجاد مشکل در فرایند طلاق خودداری کند. در مواقعی با وجود اصرار زوج به تحویل٬ زوجه از تحویل جهیزیه خودداری می‌کند. در این شرایط زوج میتواند این وسایل را نزد امینی با نظارت دادستان قرار دهد و طلاق را جاری کند.
این فرض نادر است و بیشتر مواقع این زوج است که حاضر به تحویل جهیزیه نمی‌شود. در عمل و پیش از اجرای صیغه طلاق، زوجه میتواند الزام زوج را از دادگاه تقاضا کند و حکم طلاق را تا زمانی که جهیزیه به وی تحویل داده شود معلق کند.
اگر زوجه با رضایت به این امر که جهیزیه در ید زوج است صیغه طلاق را جاری کند٬ میتواند پس از طلاق و مستند به اظهار عدم تحویل جهیزیه در طلاق‌نامه٬ نسبت به استرداد جهیزیه از طریق طرح دعوا اقدام کند.
آیا شوهر امانت‌دار جهیزیه است؟
اما موضوع دیگری که در ارتباط با جهیزیه مطرح می‌شود این است که آیا شوهر امین محسوب می‌شود و آیا اگر در جهیزیه عیب و نقصی ایجاد شد می‌توان شوهر را مسئول دانست؟
این موضوع را از دو منظر می‌توان مورد بررسی قرار داد؛ اول از لحاظ عرفی است. از خصوصیات زندگی زناشویی، اشتراک در امور می‌باشد. بر این اساس جهیزیه‌ای که از طرف زن آورده می‌شود برای سهولت زندگی مشترک مورد استفاده زن و شوهر قرار می‌گیرد.
در این شرایط بر اساس قالب‌های قانون مدنی می‌توان احکام شرکت در امور مدنی را بر این مورد بار کرد که بر این اساس این شراکت بر اساس اختیار زوجین بوده است و مطابق ماه ۵۸۴ قانون مدنی شریکی که مال‌الشرکه در ید اوست در حکم امین است و ضامن تلف و نقص آن نمی‌شود مگر در صورت تعدی و تفریط بنابراین اگر به صورت اتفاقی زوج به جهیزیه صدمه و نقصانی وارد کند ضامن جبران این تلف نیست ولی در صورت تعدی و تفریطی که در دادگاه ثابت شود٬ زوجه میتواند خسارت وارده را از زوج دریافت کند.
منظر دیگر بررسی موضوع از لحاظ حقوقی است. در تعریف جهیزیه در ترمینولوژی حقوق گفته شده است مالی است که زن علی‌الرسم (برحسب مرسوم) در موقع ازدواج با خود به منزل شوهر می‌برد و علاوه بر استفاده خود شوهر نیز اباحه انتفاع آن را می‌یابد. این مال در مالکیت زن خواهد بود و شوهر مالک آن نمی‌شود. بر این مبنا نیز به همان قاعده بالا می‌توان استناد کرد که در این امر زوج جز در موارد تعدی و تفریط مسئولیتی برای جبران ندارد.
در دادگاه‌ها اصل بر عدم تعدی و تفریط است و این تعدی و تفریط باید به اثبات برسد. در نتیجه اگر به هر یک از دو نظری که گفته شد استناد شود زوج امین یا در حکم امین است و می‌توان عیب یا نقصی را که به وسایل جهیزیه وارد می‌آورد با احراز شرایط تعدی و تفریط از او مطالبه کرد.
برای روشن‌تر شدن مطلب قانون مدنی در مواد ۹۵۱ و ۹۵۲ تعدی و تفریط را معنی کرده است. تعدی تجاوز کردن از حدود اذن یا متعارف است نسبت به مال یا حق دیگری و تفریط عبارت است از ترک عملی که به موجب قرارداد یا متعارف برای حفظ مال لازم است.
توقیف جهیزیه
دادخواست استرداد جهیزیه باید به دادگاه خانواده منزلی که جهیزیه در آنجا واقع است تقدیم شود. می‌توان جهیزیه را در مقابل بدهی زوجه توقیف کرد چون زن به عنوان مالک جهیزیه شناخته می‌شود و مالک باید از عهده بدهی خود برآید مگر اینکه اموال او جزو مستثنیات دین باشد که در خصوص جهیزیه با توجه به اینکه تامین معاش خانواده از وظایف مرد است و شوهر باید وسایل خانه و خانواده را تامین کند، لذا جهیزیه از موارد استثناء در وصول طلب نمی‌باشد.
تاثیر امضای شوهر زیر لیست جهیزیه
معمولا در ابتدای ازدواج لیستی از جهیزیه تهیه و آن را به امضای شوهر می رسانند. در صورت مطالبه زوجه، شوهر مسئول استرداد کلیه اموالی است که در ذیل سیاهه جهیزیه امضا کرده است و امضای شوهر نزد محاکم معتبر است به شرطی که در زمان مطالبه عین اموال موجود باشد و در صورتی که شوهر عمداً موجب تخریب اموال زوجه شده در صورت اثبات این امر علاوه بر مسئولیت کیفری (جرم تخریب اموال غیر دولتی) باید مثل آن مال یا قیمت آن را به زوجه بدهد.
دادخواست استردارد جهیزیه
ممکن است اختلاف میان زن و شوهر در خصوص جهیزیه کار را به تقدیم دادخواست مطالبه جهیزیه بکشاند. در این صورت زن باید دادخواستی با خواسته صدور حکم بر محکومیت خوانده بر استرداد جهیزیه مطابق لیستی که پیوست دادخواست می‌کند تنظیم کند و میزان خواسته را تقویم کند. در شرح خواسته چنین دادخواستی معمولا به دادگاه با الفاظی مشابه با آنچه در ادامه می‌آید توضیحاتی ارایه می‌شود: ریاست محترم مجتمع قضایی سلام‌علیکم. احتراما با تقدیم دادخواست و ضمایم پیوست آن به استحضار جنابعالی می‌رساند اینجانب به تاریخ … به موجب سند ازدواج شماره … تنظیمی در دفتر ازدواج شماره … شهر … به عقد دایم زوجیت خوانده محترم درآمدم. خوانده مدت سه ماه است که به بهانه‌های واهی اینجانب را از منزل مشترک اخراج کرده است و دادخواست طلاق تقدیم دادگاه نموده است. نظر به اینکه کلیه جهیزیه اینجانب در حال حاضر در تصرف خوانده است بیم تضییع و تفریط خواسته می‌رود بنابراین با استناد به مواد ۱۰۸ و ۱۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی صدور قرار تامین خواسته عین جهیزیه و در ماهیت مستناد به مواد ۶۱۹ و ۶۲۰ قانون مدنی و مواد ۱۹۸ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی صدور حکم بر محکومیت خوانده بر استرداد جهیزیه با احتساب همه خسارات قانونی مورد استدعاست.
منبع : مهداد