وقتی اذن پدر برای ازدواج ممکن نباشد
ماده ۱۰۴۴ قانون مدنی اشعار می‌دارد: در صورتی که پدر یا جد پدری در محل حاضر نباشند و استیذان از آنها نیز عادتا غیر ممکن بوده و دختر نیز احتیاج به ازدواج داشته باشد، وی می‌تواند اقدام به ازدواج نماید. (۱) تبصره (الحاقی ۱۴/۸/۱۳۷۰) – ثبت این ازدواج در دفترخانه منوط به احراز موارد فوق در دادگاه مدنی خاص می‌باشد.
در بررسی مواد قبلی، این مسأله که برای ازدواج دختر باکره، در هر سنی که باشد؛ اجازه پدر یا جد پدری برای ازدواج ضروری است بیان شد. در این راستا در ماده ۱۰۴۳ در خصوص شرایطی که پدر بدون دلیل محکمه پسند و منطقی با ازدواج دختر باکره خود (که نیاز به اجازه پدر دارد) مخالف باشد و از دادن اجازه امتناع کند و راهکار آن ماده مبنی بر مراجعه به دادگاه و ارائه مدارک برای اخذ اجازه از دادگاه و امکان ازدواج در چنین شرایطی با اجازه اخذ شده از دادگاه مورد شرح قرار گرفت. ماده ۱۰۴۴ ق.م در ادامه مسأله ضمن تأیید ضمنی ضرورت اجازه پدر یا جد پدری برای ازدواج دختر باکره به بیان صورت دیگری از عدم امکان اخذ اجازه از پدر یا جد پدری توسط دختر باکره می‌پردازد. در این فرض، قانونگذار مطرح کرده که در عین حال که اجازه پدر یا جد پدری برای ازدواج دختر باکره ضروری است اما اگر دختر در شرایطی قرار دارد که اولا پدر یا جد پدری در محل حاضر نباشند دوما دسترسی به پدر و جد پدری خود نداشته باشد و عادتا استیذان از آنان غیرممکن باشد و سوما دختر در شرایطی باشد که نیاز به ازدواج دارد؛ در این حالت نیز می‌تواند بدون اجازه پدر و جد پدری ازدواج کند. منتها در تبصره‌ای که به این ماده اضافه شده است، ضرورت مراجعه به دادگاه و احراز این شرایط؛ یعنی عدم امکان دسترسی به پدر یا جد پدری و ضرورت تعیین شرایط دختر توسط دادگاه است. در چنین صورتی دختر می‌تواند مستقل و بدون نیاز به اجازه پدر یا جد پدری (پس از احراز شرایط مذکور در ماده ۱۰۴۴ قانون مدنی توسط دادگاه مدنی خاص) ازدواج کند. در تبصره منضم به ماده ۱۰۴۴ قانون مدنی که تأکید کرده برای ثبت این ازدواج در دفترخانه باید حکم دادگاه مدنی خاص مبنی بر تأیید شرایط مندرج در ماده به عنوان جایگزین اجازه پدر یا جد پدری وجود داشته باشد تا امکان قانونی ثبت چنین ازدواجی در دفتر ثبت ازدواج وجود داشته باشد مفهوما این معنا نهفته است که در غیر این‌صورت ثبت چنین ازدواجی بدون وجود اجازه مذکور دادگاه خلاف قانون است.
موارد مشمول ماده ۱۰۴۳ و ۱۰۴۴ که ضرورت اجازه پدر در مورد دختر باکره را تأکید و امکان و شرایط جایگزینی حکم دادگاه به عنوان تنها راه ممکن جایگزین را یادآوری می‌کند، ارتباطی با سن و سال و همچنین بلوغ دختر ندارد و صرف اینکه دختر باکره باشد حتی اگر سن بالایی داشته باشد یا اگر قبلا ازدواج کرده و طلاق گرفته باشد اما همچنان باکره باشد نیازمند موارد شمول این مقررات است همچنان که در صورت عدم باکرگی، چنین اجازه ای تحت هیچ شرایطی لازم نیست و حتی این مسأله ارتباطی با نحوه ازاله بکارت دختر، اعم از مشروع و نامشروع ندارد.
همچنین در خصوص دختر باکره ای که پدر یا جد پدری وی فوت کرده‌اند، جهت ازدواج، با توجه به مفاد و ملاک این ماده به‌نظر می‌رسد مشمول این ماده بوده و از موارد شمول عدم دسترسی به پدر یا جد پدری جهت اخذ اجازه محسوب می‌شود.
منبع: روزنامه ایران